Spomenici u Turiji - Staro groblje u Turiji

Rešenjem pokrajinskog Zavoda za zaštitu spomenika kulture SAP Vojvodine broj : 02-774/2-69 od 23. jula 1940. godine utvrđuje se da staro groblje u Turiji, parcelni broj 853 u površini od 30.72 ari parcelni broj 854 u površini od 1 hektar, 72 ara i 57m2, broj posednog lista 5, k.o. Turija, SO-e Srbobrana, društvene svojine ima svojstvo spomenika kulture.

Teren na kome leži staro groblje nalazi se na severozapadnom delu sela Turije i graniči se sa severa i zapada kanalom DTD u koji se uliva rečica Krivaja.Konfiguracija ove lokacije ukazuje na mogućnost postojanja praistorijskog naselja koje je zauzimalo istaknuti položaj pored vode. Na površini zemlje nalaze se fragmenti praistoriske keramike iz bronzanog doba i sporadično fragmenti kasno – srednjovekovnih sudova.

Rešenjem pokraijnskog Zavoda za zaštitu spomeni kulture SAP Vojvodine broj: 01—495/1-70 od 14. jula 1970. godine utvrđuje se da nadgrobni spomenici na starom groblju u Turiji imaju svojstvo spomenika kulture, i to :

Nadgrobni spomenik na mestu gde je sahranjen JOVAN KLAJIĆ, akademski slikar iz Novog Sada, najpoznatiji po ikonostasima koje je radio u Turiji, Vrbasu, Kulpinu, Irigu, Bačkom Gradištu i Kuzminu. Zajedno sa Pavlom Simićem radio je i neke druge ikonostase. Poslednje godine svog života proveo je u Turiji kod svog brata Vase Klajića, sveštenika u Turiji, koji mu je i podigao skroman  nadgrobni  spomenik.

Nadgrobni spomenik na mestu gde je sahranjen Mihailo Čolić, paroh turinski, pisac jednog katihizisa na crkvenoslovenskom jeziku, čiji su rukopisi i danas čuvani u Matici Srpskoj. U narodnom pokretu 1848. godine bio je izabran za predsednika mesnog pododbora najviše lokalne vlasti za vreme Bune.

Nadgrobni spomenik na mestu gde je sahranjen Petar Čolić, Mihailov sin, rođen u Turiji. Za vreme bune 1848/49. godine bio je dopisnik nekih srpskih listova iz Beograda. Slao im je izveštaje o borbama u pokretu 1848/49. godine Od 1864. do 1872. godine bio je školski nadzornik srpskih veroispovesnih škola novosadskog protopopijata. Dao je ideju za osnivanje večernjih škola u Bačkoj. Jedan je od osnivača čitaonice u Turiji. Bio je član patronata srpske Velike gimnazije u Novom Sadu. Takođe je bio član uprave Ujedinjene omladine srpske. Bio je pristalica Svetozara Miletića i uspeo da poveže čitavu Turiju sa njegovim pokretom.

 Nadgrobni spomenik gde je sahranjen Jefrem Jakovljević, paroh u Turiji ( 1804-1874). Učesnik na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima 1848. godine, kao delegirani predstavnik Turije. 1860. godine organizovao je „ majalos“ za školsku decu a to je izgleda bio prvi „majalos“ u Vojvodini. Prvi je predsednik čitaonice u Turiji.

Nadgrobni spomenik na mestu gde su sahranjeni Pavo i Julija Janković, dobrotvori Matice Srpske iz čije su se zadužbine stipendirali siromašni dobri učenici. Pavao Janković je bio knez opštine u Turiji, a neko vreme i opštinski blagajnik. Bio je pristalica Svetozara Miletića i nastojao da celokupno stanovništvo Turije stane na njegovu stranu.

Nadgrobni spomenik na mestu gde su sahranjen Vasilije Cernački (Crnojački), poliglota. Znao je mađarski, nemački, latinski, grčki, italijanski, turski, arapski,persijski,ruski,i engleski jezik. U Letopisu Matice Srpske štampao je uvodni deo svoga dela „Sakupljanje turski, arapskih i perziskih reči u srpskohrvatskom jeziku“. To je delo od velike naučne vrednosti i ujedno prvi rečnik turcizama u srpskom jeziku. Umro je krajem 1837. godine.

Nadgrobni spomenik na mestu gde su sahranjen Sima Stefanović, funkcioner Ujedinjene omladine srpske i školski staratelj u Turiji. Njegov spomenik simboliše buktinju koja večno sija.

Nadgrobni spomenik sa predstavom šatorskog krila, jedan je od retkih koji se mogu naći na teritoriji Vojvodine. Za sada je poznat samo još jedan u Sremskim Karlovcima, na Čeradskom groblju. Šator simboliše carstvo nebesko gde ima puno šatora.

Spomen obeležje Petru Drapšinu, palim borcima NOR – a i žrtvama fašizma u Turiji

Spomen obeležje Petru Drapšinu, borcima NOR – a i žrtvama fašističkog terora podignut je ispred Spomen osnovne škole „ Petar Drapšin“ u Turiji, a otkriveno je na Dan oslobođenja Turije – 22. oktobra 1978. godine.

Idejno rešenje je dao arhitekta Bon Branko.

Figura Petra Drapšina, španskog borca, general – lajtnanta, komandanta IV Armije, komandanta tenkovskih jedinica Jugoslavije i narodnog heroja, uradio je Stevan Bodnarov, akademski vajar, a livnica „ Plastika“ u Beogradu je izlila od bronze.

Prema usvojenom projektu, kamen – jablanički granit – pripremljen je u Jablanici ( kod Mostara) u količini od oko 7 m3, i to: potament figure od 0.9m3; četiri ploče sa 109 imena; tri klupe, i popločani prostor od 72m2.

Spomen obeležje je otkrio Arsa Kovačević – Aka, predsednik SUBNOR-a  SAP Vojvodine u prisustvu: celokupnog političkog vrha Vojvodine; delegacije Udruženja španskih boraca; delegacija Saveznog Sekretarijata za narodnu odbranu; delegacija SUBNOR- a BIH, delegacija SUBNOR –a Hrvatske; delegacija Vojno tehničkog centra oklopnih jedinica „ Petar Drapšin „ iz Banja Luke; Stevan Bodnarov; Ilija Drapšin, sin Petra Drapšina; Rodbine Petra Drapšina, palih boraca i žrtava fašizma, i oko 5.000 građana.

Danilo Drapšin